ADR ve Tehlikeli Atık: Gönderen Firmanın Yükümlülükleri
Tehlikeli atık gönderen fabrikalar ADR kapsamında neye dikkat etmeli? Sınıflandırma, UN onaylı ambalaj, etiketleme, taşıma evrakı ve TMGD.
Tehlikeli atık taşımasında iki ayrı mevzuat birlikte uygulanır. Bir yanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın atık mevzuatı vardır: taşıma lisansı, MoTAT kaydı, geçici depolama ve beyan. Diğer yanda ise atığın tehlikeli madde olarak karayolunda nasıl taşınacağını düzenleyen ADR kuralları bulunur. Çoğu fabrika ilk grubu bilir; ancak ADR'nin de atığı gönderen firmaya yüklediği sorumluluklar vardır. Bu rehberde, tehlikeli atık gönderen bir tesisin ADR açısından bilmesi gerekenleri sade bir dille özetliyoruz.
ADR nedir, atıklara uygulanır mı?
ADR, tehlikeli malların karayoluyla taşınmasına ilişkin Avrupa anlaşmasıdır. Türkiye'de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın tehlikeli malların karayoluyla taşınmasına ilişkin yönetmeliği ile uygulanır. Bir atık; yanıcı, aşındırıcı, zehirli ya da çevre için tehlikeli gibi özellikler taşıyorsa, ADR açısından da tehlikeli madde sayılır. Her tehlikeli atık otomatik olarak ADR kapsamına girmez, ancak fabrika atıklarının önemli bir kısmı (kirli tiner, asit ve baz çözeltileri, boya atıkları, kontamine ambalajların bir kısmı) girer.
Gönderen kimdir?
ADR'de malı taşıtan taraf gönderen olarak tanımlanır. Tehlikeli atık sevkiyatında gönderen, çoğu zaman atığı üreten tesistir. Taşıyıcının ADR'ye uygun araç ve şoförle gelmesi, gönderenin kendi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Gönderenin başlıca yükümlülükleri
- Sınıflandırma: Atığın ADR'deki tehlike sınıfı ve UN numarası belirlenir. Bunun için atığın içeriği, güvenlik bilgi formları ve gerekiyorsa analiz sonuçları kullanılır.
- Uygun ambalaj: Tehlikeli madde içeren atıklar, kural olarak o madde için onaylı (UN işaretli) ve sağlam ambalajlarda gönderilir. Kapaklar sızdırmaz olmalı, ambalaj atığın özelliğine dayanıklı olmalıdır.
- İşaretleme ve etiketleme: Ambalajların üzerinde UN numarası ve ilgili tehlike etiketleri bulunur. Bu etiketler, atık mevzuatının istediği atık kodu, ibare ve depolama tarihi etiketinden ayrıdır; ikisi birlikte kullanılır.
- Taşıma evrakı: Taşınan tehlikeli madde için ADR'ye uygun bilgiler (UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu, miktar) taşıma evrakında yer alır. Atıklarda sevkiyat adının önüne “ATIK” ibaresi eklenir.
- Bilgilendirme: Gönderen, taşıyıcıya atığın tehlikeleri ve gerekli önlemler hakkında doğru bilgi verir.
Uyumsuz atıkların ayrılması
ADR, birbiriyle tehlikeli tepkimeye girebilecek maddelerin aynı araçta nasıl yükleneceğini de düzenler. Asitleri bazlardan, oksitleyicileri yanıcılardan ayrı ambalajlamak ve bu bilgiyi taşıyıcıya önceden vermek, sevkiyatın planlanmasını kolaylaştırır. Kimya ve laboratuvar atıkları için ayrıntılar kimya ve laboratuvar atıkları sayfalarımızda.
Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD)
Tehlikeli madde gönderen, ambalajlayan, yükleyen veya taşıyan işletmeler için, faaliyetin kapsamına ve miktarlara bağlı olarak Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı görevlendirme yükümlülüğü doğabilir. Düzenli tehlikeli atık gönderen bir tesisseniz, bu yükümlülüğün sizin için geçerli olup olmadığını danışmanınızla birlikte değerlendirmenizi öneririz.
Küçük miktarlar ne olacak?
ADR'de belirli miktarların altındaki taşımalar için bazı kolaylıklar bulunur. Ancak bu kolaylıklar yalnızca ADR'nin araç ve donanım kurallarıyla ilgilidir; atık mevzuatındaki lisanslı taşıma ve MoTAT kaydı yükümlülüklerini kaldırmaz. Küçük miktarlı tehlikeli atıklar için 50 kg altı tehlikeli atık rehberimize bakabilirsiniz.
Atık mevzuatı ile ADR karşılaştırması
| Konu | Atık mevzuatı | ADR |
|---|---|---|
| Sınıflandırma | Atık kodu (Ek-4 listesi) | Tehlike sınıfı ve UN numarası |
| Etiket | Atık kodu, ibare, miktar, depolama tarihi | UN numarası ve tehlike etiketleri |
| Kayıt | MoTAT taşıma kaydı, yıllık beyan | Taşıma evrakı |
| Taşıyıcı | Lisanslı firma ve lisanslı araç | ADR donanımlı araç, SRC 5 belgeli şoför |
Taşıyıcı seçerken nelere bakmanız gerektiğini taşıyıcı seçimi kontrol listemizde anlattık.
Sık sorulan sorular
Taşıyıcı ADR'ye uygunsa bizim ayrıca bir şey yapmamız gerekir mi?
Evet. Atığın doğru sınıflandırılması, uygun ambalajlanması ve etiketlenmesi gönderenin sorumluluğundadır. Taşıyıcı yükleme sırasında bunları kontrol eder, ancak hazırlığı gönderen yapar.
Atığımızın UN numarasını nasıl buluruz?
Atığın içeriği ve tehlikeli özellikleri esas alınır. Hammaddelerin güvenlik bilgi formlarındaki taşımacılık bilgileri iyi bir başlangıçtır. Karışık atıklarda danışmanınızdan veya TMGD'den destek almanızı öneririz.
Atık kodu etiketi ile ADR etiketi aynı şey mi?
Hayır. Atık kodu etiketi atık mevzuatına, tehlike etiketleri ADR'ye göre konur. Ambalaj üzerinde ikisi birlikte bulunur.
Şoförlerin ADR eğitimi ve SRC 5 belgesi hakkında ayrıntı için SRC 5 belgesi rehberimize bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat ve uygulama değişebileceği için işleminizden önce güncel metni, danışmanınızı ve il müdürlüğünüzün görüşünü kontrol edin.
ADR donanımlı araçlarımız ve SRC 5 belgeli şoförlerimizle taşıma için teklif formu üzerinden bize ulaşabilir, 0212 323 24 35 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.