50 kg Altı Tehlikeli Atık: Mevzuat, MoTAT Kaydı ve Taşıma

Her işletme tonlarca atık üretmiyor. Küçük bir atölyede birkaç kontamine bez, laboratuvarda yarım bidon solvent ya da bakım sonrası birkaç filtre çıkabiliyor. Çevre sorumlularının en sık sorduğu konulardan biri de bu küçük miktarlar: 50 kg altı tehlikeli atık lisanslı araç olmadan taşınabilir mi, sistemde nasıl kaydedilir, nereye götürülür? Bu rehberde ilgili hükümleri, Atık Yönetimi Uygulaması (MoTAT) içindeki işleyişi ve sahada sık yapılan hataları özetliyoruz.

Genel kural: atığı yalnızca lisanslı ve izinli kişiler taşır

Başlangıç noktası Atık Yönetimi Yönetmeliği'dir (2/4/2015 tarihli, 29314 sayılı Resmî Gazete). Yönetmeliğin 5. maddesine göre atıkların toplanması, taşınması ve işlenmesi yalnızca izin veya lisans almış kişi ve kuruluşlarca yapılabilir. Taşıma lisansı gereken atıkları taşıyan araçların da il müdürlüğünden lisans alması gerekir. Tehlikeli atık bu kapsamın merkezindedir.

Atık üreticisinin yükümlülükleri ise aynı yönetmeliğin 9. maddesinde sayılır: atıkları ayrı toplamak, geçici depolamak, izinli veya lisanslı tesislere göndermek, Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF) kullanmak ve her yıl atık beyanı yapmak bunların başında gelir.

İstisna: tek seferde 50 kg altı taşıma

Küçük miktarlar için istisna, Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ'de yer alır (20/3/2015 tarihli, 29301 sayılı Resmî Gazete). Tebliğin 5. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi özetle şunu söyler:

• Tıbbi atıklar hariç olmak üzere, tek seferde 50 kg altında taşınacak tebliğ kapsamındaki atıkların taşınmasında lisanslı araç zorunluluğu yoktur.
• Ancak bu atıkların kayıt altına alınabilmesi için UATF kullanılır.

Aynı fıkranın (ı) bendi ise 50 kg altındaki atıkların, gönderileceği tesisin istediği uluslararası standartlara uygun şekilde ambalajlanıp etiketlenerek taşınmasını şart koşar.

Buradan çıkan üç pratik sonuç var:

1. Sınır sefer bazlıdır. Hüküm "tek seferde" ifadesini kullanır; yıllık ya da aylık toplam bir sınır koymaz. Buna karşılık düzenli ve büyük hacimli bir üretimi küçük parçalara bölerek lisans şartının dışına çıkmak hükmün amacına aykırıdır ve denetimde sorgulanabilir.
2. Kayıt muafiyeti yoktur. Lisanslı araç şartı kalkar, ama gönderim yine sistemde kayıt altına alınır.
3. Bertaraf serbest değildir. Atık yine izinli veya lisanslı bir atık işleme tesisine gider. Kendi aracınızla taşıyabilmeniz, atığı istediğiniz yere bırakabileceğiniz anlamına gelmez.

MoTAT'ta 50 kg altı gönderim nasıl işlenir?

Bugün atık taşıma kayıtları, Bakanlığın Entegre Çevre Bilgi Sistemi (EÇBS) üzerinden erişilen Atık Yönetimi Uygulaması içinde, MoTAT (Mobil Atık Takip Sistemi) modülünde tutuluyor. Lisanslı araçla yapılan standart taşımada TKN, TDN ve BON numaraları üzerinden ilerleyen eşleştirme akışı vardır (ayrıntısı UATF rehberimizde). 50 kg altı gönderimler için ise uygulamada ayrı bir taşıma talebi bölümü bulunur. Genel akış şöyledir:

1. e-Devlet ile EÇBS'ye girip Atık Yönetimi Uygulaması'nı ve atığı gönderecek tesisinizi seçin.
2. Atık gönderim işlemleri altında 50 kg altı gönderimler için ayrılmış bölümden yeni taşıma talebi açın. Menü adları arayüz güncellemeleriyle değişebildiği için kullanıcı kılavuzunu güncel tutun.
3. Atık kodunu, miktarı ve alıcı tesisi girin. Uygulamada her atık kodu için ayrı talep açılması gerekiyor.
4. Talebi kaydedip onaylayın, ardından atığı tesise teslim edin.
5. Tesis atığı kabul ettiğinde gönderim sistemde tamamlanır. Kabul kaydını dosyanıza ekleyin.

Talebi açmadan önce alıcı tesisle görüşün: tesisin çevre lisansında ilgili atık kodu bulunmalı ve tesis küçük miktarlı kabul yapıyor olmalı. Atık kodunu doğru belirlemek için atık kodları sayfamıza göz atabilirsiniz.

Kim taşıyabilir?

Tebliğ, 50 kg altı taşımada lisanslı araç şartı aramaz. Bu nedenle atık üreticisi atığı kendi aracıyla tesise götürebilir. Yine de dikkat edilmesi gereken noktalar vardır:

• Tebliğin genel ilkeleri, tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin kurallara uyulmasını da ister. Çevre mevzuatındaki lisans istisnası, ADR kapsamındaki ambalaj, etiket ve miktar kurallarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Taşıyacağınız maddenin ADR sınıfını ve muafiyet koşullarını ayrıca kontrol edin.
• Sıvı, yanıcı ya da reaktif atıkları binek araçta taşımak, miktar küçük olsa bile ciddi risk taşır.
• Dökülme veya kaza durumunda sorumluluk atık üreticisindedir.

Geçici depolama ve beyanla ilişkisi

Küçük miktar, bekletme süresini uzatmaz. Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 13. maddesine göre tehlikeli atıklar geçici depolama alanında en fazla 6 ay bekletilebilir. "Biraz birikince göndeririz" yaklaşımı bu süreyi aşmaya yol açabiliyor. Süre ve alan şartları için geçici depolama rehberimize bakabilirsiniz.

50 kg altı gönderimler de yıl içinde ürettiğiniz atığın parçasıdır ve yıllık atık beyanınızda yer almalıdır. Beyan ile sistemdeki gönderim kayıtlarının tutarlı olması gerekir; ayrıntılar atık beyanı rehberimizde.

Ne zaman lisanslı taşıyıcıyla çalışmak daha mantıklı?

Aşağıdaki durumlarda 50 kg altı gönderim yerine lisanslı taşıma düşünülmelidir:

Ati Nakliye olarak 2017'den beri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı lisansıyla (ATA-34-226) tehlikeli atık taşıyoruz. Araçlarımız ADR uyumludur, şoförlerimiz SRC 5 belgelidir ve her sevkiyat MoTAT'ta kayıt altındadır. Atığınızı anlaşmalı olduğunuz tesise taşırız; taşıma talebinin sistemde açılması atık üreticisinin sorumluluğundadır, biz taşıyıcı olarak kendi adımımızı tamamlarız. Ayrıntılar için tehlikeli atık taşıma hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

50 kg sınırı yıllık mı, sefer başına mı?

Tebliğin 5(1)(h) bendi "tek seferde 50 kg altında" ifadesini kullanır; yani sınır sefer başınadır. Mevzuatta bu istisna için ayrıca yıllık bir toplam tanımlanmamıştır.

50 kg altı atık için UATF gerekir mi?

Evet. Lisanslı araç şartı kalkar ama tebliğ, bu atıkların kayıt altına alınması için UATF kullanılmasını ister. Uygulamada bu kayıt Atık Yönetimi Uygulaması'ndaki 50 kg altı taşıma talebiyle yapılır.

Atığı herhangi bir tesise götürebilir miyim?

Hayır. Alıcı tesis izinli veya lisanslı olmalı ve lisansında ilgili atık kodu bulunmalıdır. Tesis ayrıca kabul için kendi ambalaj ve etiket şartlarını belirleyebilir.

Tıbbi atık için de bu istisna geçerli mi?

Hayır, tebliğ tıbbi atıkları bu istisnanın dışında tutar. Tıbbi atık taşıması için ayrıca teklif alabilirsiniz.

Küçük miktarları biriktirip 6 ayda bir göndermek uygun mu?

Tehlikeli atıklar geçici depolamada en fazla 6 ay bekletilebilir. Biriktirme yaparken en eski atığın depolama tarihini esas alın ve süre dolmadan gönderim planlayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişebileceği için işleminizden önce güncel metni ve il müdürlüğünüzün uygulamasını kontrol edin.

Düzenli ya da tek seferlik tehlikeli atık taşıması için teklif formu üzerinden bize ulaşabilir, 0212 323 24 35 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.