UATF (Ulusal Atık Taşıma Formu): Kim Düzenler, Nasıl İşler?

Tehlikeli atığın tesisten çıkıp atık işleme tesisine ulaşana kadar izlenmesini sağlayan temel belge UATF, yani Ulusal Atık Taşıma Formudur. Eskiden il müdürlüklerinden alınan basılı nüshalarla doldurulan bu form, bugün büyük ölçüde çevrimiçi olarak, Bakanlığın Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) üzerinden oluşuyor. Bu rehberde UATF'nin dayanağını, formu kimin hangi aşamada doldurduğunu, sistemdeki numaraların anlamını ve sahada en sık karşılaştığımız hataları anlatıyoruz.

UATF'nin mevzuattaki yeri

Atık Yönetimi Yönetmeliği (2/4/2015 tarihli, 29314 sayılı Resmî Gazete) UATF'yi tanımlar maddesinde, atığın bulunduğu yerden atık işleme tesisine kadar taşıma işlemlerinde kullanılan ve kayıt ile beyanları içeren form olarak tanımlar. Yönetmeliğin 9. maddesi, UATF kullanımı zorunlu olan atıkların atık işleme tesislerine UATF ile gönderilmesini atık üreticisinin yükümlülükleri arasında sayar.

Formun nasıl kullanılacağı ise Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ'de düzenlenir (20/3/2015 tarihli, 29301 sayılı Resmî Gazete). Tebliğ UATF'yi, ekindeki çevrimiçi ve basılı form olarak tanımlar ve MoTAT'ı; taşıma bilgilerini kaynağında kaydeden, araçları seyir halindeyken izleyen ve denetimi sağlayan çevrimiçi sistem olarak tarif eder.

Hangi sistemde? EÇBS, Atık Yönetimi Uygulaması ve MoTAT

İsimler zaman içinde değiştiği için karışıklık sık yaşanıyor. Güncel yapı şöyle özetlenebilir:

• EÇBS (Entegre Çevre Bilgi Sistemi): Bakanlığın çevrimiçi uygulamalarına e-Devlet ile girilen ortak kapı.
• Atık Yönetimi Uygulaması: EÇBS içindeki atık modülü. Atık beyanı (TABS), MoTAT ve kütle denge bildirimleri bu çatı altında yer alır.
• MoTAT: Taşıma talebinin açıldığı, taşıyıcı ile tesisin eşleştirildiği ve çevrimiçi UATF'nin oluştuğu modül.

Basılı UATF artık istisnadır. Tebliğe göre taşıma sırasında mobil cihazda teknik arıza olursa durum araç takip servis sağlayıcısına (ATSS) bildirilir ve arıza yetkili servisçe belgelenirse taşıma basılı UATF ile sürdürülür.

UATF'yi kim düzenler?

UATF tek bir kişinin doldurduğu bir form değildir; üç taraf kendi bölümünü onaylar:

Kısacası taşıma talebini açmak atık üreticisinin işidir. Çevre danışmanı veya çevre görevlisi bu işlemi işletme adına yürütebilir, ancak sorumluluk atık üreticisinde kalır.

Adım adım MoTAT akışı

Tebliğin 12. maddesinin beşinci fıkrası taşımanın aşamalarını sıralar. Sahadaki karşılığıyla birlikte akış şöyledir:

1. Hazırlık: Atık kodunu, miktarı ve alıcı tesisi netleştirin. Tesisin çevre lisansında ilgili atık kodunun bulunduğunu ve tesisin atığı kabul edeceğini önceden teyit edin. Taşıyıcının firma ve araç lisansını kontrol edin.
2. Talep (TKN ve TDN): Atık üreticisi UATF'yi çevrimiçi doldurup transfer talebini onaylar. Sistem iki numara üretir: TKN (taşıma kontrol numarası) yalnızca üreticiye, TDN (taşıma doğrulama numarası) yalnızca lisanslı taşıyıcıya görünür.
3. Yükleme: TKN üretici tarafından, TDN taşıyıcı tarafından araçtaki mobil cihaza girilir. Numaralar eşleşince BON (boşaltma onay numarası) oluşur ve taşıma başlar.
4. Teslim: Atık işleme tesisi BON'u mobil cihaza girer, atığı kabul eder ve taşımayı tamamlar.
5. Kapanış: Üç aşama tamamlandığında taraflarca onaylanmış çevrimiçi UATF oluşur.

Tesis atığı kabul etmezse atık reddedilir. Bu durumda atık üreticisi, taşıyıcının atığı geri getirmesini sağlar ya da yeni bir takip oluşturarak atığı başka bir tesise yönlendirir.

Bilinmesi gereken süreler

• Teslim süresi: Tebliğe göre tıbbi atıklar hariç, atığın araca yüklendikten sonra tesise teslim süresi en fazla on gündür; mücbir hallerde bu süre otuz günü geçemez.
• Saklama: Tebliğ UATF'nin en az beş yıl saklanmasını ister. Basılı UATF kullanıldıysa gönderilen ve alınan tüm nüshalar da beş yıl saklanır.

Sık yapılan hatalar

1. Yanlış atık kodu: Özellikle "M" işaretli (ayna) kodlarda tehlikeli ve tehlikesiz seçenek karıştırılıyor. Atık Yönetimi Yönetmeliği'ne göre M işaretli bir atığın tehlikesiz olduğu, yetkili laboratuvar analiziyle belgelenmelidir. Kod seçimi için atık kodları sayfamıza bakabilirsiniz.
2. Tesisin lisansında olmayan kod: Tesis kodu kabul etmezse atık geri döner, iş yükü ve maliyet ikiye katlanır.
3. Tahmini miktar: Talepte girilen miktar ile tesiste tartılan miktar arasında belirgin fark tutarlılık kontrolünde sorun çıkarır. Mümkünse yüklemeden önce tartın.
4. Numaraların paylaşılmaması: TKN sahada hazır değilse araç bekler. Talebi araç gelmeden açın ve yükleme sırasında TKN'yi girecek kişiyi belirleyin.
5. Lisans kontrolü yapılmaması: Tebliğin 8. maddesi, atık üreticisinin lisansı olmayan firma ve araçlarla taşıma yapmamasını açıkça yükümlülük olarak sayar.
6. Beyanla uyumsuzluk: Yıl içindeki UATF kayıtları ile yıllık atık beyanı tutarlı olmalıdır. Ayrıntılar atık beyanı rehberimizde.

Küçük miktarlar için akış farklıdır: tek seferde 50 kg altı taşımalarda lisanslı araç şartı aranmaz ama kayıt yine tutulur. Bu konu için 50 kg altı tehlikeli atık rehberimize bakabilirsiniz.

Ati Nakliye'nin bu süreçteki rolü

Biz, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı lisanslı (ATA-34-226) bir tehlikeli atık taşıyıcısıyız; atık işleme tesisi değiliz. Taşıma talebini atık üreticisi açar; biz taşıyıcı olarak MoTAT'taki kendi adımımızı tamamlar, atığı anlaşmalı olduğunuz tesise taşırız. ADR uyumlu araçlarımız ve SRC 5 belgeli şoförlerimizle her sevkiyatı MoTAT'ta kayıt altında yaparız ve tesisten kabul belgesini size iletiriz. Hizmet ayrıntıları için tehlikeli atık taşıma sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

UATF'yi taşıyıcı firma açabilir mi?

Tebliğe göre transfer talebini girip onaylayan taraf atık üreticisi veya yetkilendirilmiş kuruluştur. Taşıyıcı, oluşan talepte yalnızca kendi bölümünü onaylar.

Basılı UATF hâlâ geçerli mi?

Olağan akış çevrimiçidir. Tebliğ, taşıma sırasında mobil cihaz arızası belgelenirse taşımanın basılı UATF ile sürdürülmesine imkân tanır.

TKN, TDN ve BON arasındaki fark nedir?

TKN atık üreticisine, TDN taşıyıcıya özeldir. İkisi araçtaki cihazda eşleşince BON oluşur ve bu numarayı yalnızca atık işleme tesisi görür.

Tesis atığı reddederse ne olur?

Atık üreticisi atığın geri getirilmesini sağlar veya yeni bir takip açarak atığı başka bir tesise yönlendirir. Ret nedenini kayıt altına almak, sonraki beyan ve denetimlerde işinizi kolaylaştırır.

UATF kayıtlarını ne kadar saklamalıyım?

Tebliğ en az beş yıl saklama öngörür. Çevrimiçi kayıtlar sistemde tutulsa da kabul belgelerini kendi arşivinizde de saklamanızı öneririz.

Çevre yönetimi hizmetlerine ilişkin 2026 düzenlemesi için Çevre Yönetimi Hizmetleri Yönetmeliği 2026 yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Sistem ekranları ve mevzuat değişebileceği için işleminizden önce güncel metni ve Bakanlık duyurularını kontrol edin.

Tehlikeli atık taşıması için teklif formu üzerinden bize ulaşabilir, 0212 323 24 35 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.