Ayna Kod Nedir? Atığın Tehlikeli mi Tehlikesiz mi Olduğu Nasıl Anlaşılır
Ayna kod (M) ile mutlak tehlikeli (A) kod farkı, ayna kodlu atığın sınıflandırılması, analiz ne zaman gerekir ve sık karşılaşılan ayna kod çiftleri.
Atık listesindeki kodların bir kısmı tek başına bir sonuç verir: atık ya kesin olarak tehlikelidir ya da tehlikesizdir. Bir kısmı ise çift halinde gelir ve hangisinin kullanılacağı atığın içeriğine bağlıdır. Bu çiftlere ayna kod denir. Ayna kodlar, çevre sorumlularının ve danışmanların en sık tereddüt ettiği konulardan biridir; yanlış seçilen kod hem denetimde sorun çıkarır hem de taşıma ve bertaraf maliyetini değiştirir. Bu rehberde ayna kodun ne olduğunu, nasıl karar verileceğini ve sık karşılaşılan örnekleri anlatıyoruz.
Atık listesinde A ve M işaretleri
Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin Ek-4'ündeki atık listesinde yıldızlı (*) kodlar tehlikeli atıktır. Türkiye'deki listede tehlikeli kodların yanında ayrıca iki işaretten biri bulunur:
- A (mutlak tehlikeli): Atık, içeriğinden bağımsız olarak tehlikeli kabul edilir. Örneğin atık madeni yağların büyük kısmı bu gruptadır.
- M (muhtemel tehlikeli): Atık, tehlikeli madde içerip içermediğine göre tehlikeli ya da tehlikesiz olabilir. Bu kodların listede bir tehlikesiz karşılığı, yani “aynası” vardır.
Kısacası ayna kod, aynı atığın tehlikeli ve tehlikesiz iki ayrı kodla tanımlandığı durumdur. Hangi kodun kullanılacağını atığın gerçek içeriği belirler.
Sık karşılaşılan ayna kod çiftleri
| Tehlikeli kod | Tehlikesiz karşılığı | Atık |
|---|---|---|
| 08 01 11* | 08 01 12 | Atık boya ve vernikler |
| 08 01 13* | 08 01 14 | Boya veya vernik çamurları |
| 12 01 14* | 12 01 15 | İşleme çamurları |
| 15 02 02* | 15 02 03 | Emiciler, filtre malzemeleri, bezler ve koruyucu giysiler |
| 04 02 19* | 04 02 20 | Tekstil tesisi arıtma çamurları |
| 07 01 11* | 07 01 12 | Organik kimya tesisi arıtma çamurları |
| 10 09 05* | 10 09 06 | Dökümü yapılmamış maça ve döküm kalıpları |
Bu çiftler yalnızca örnektir. Her bölümdeki ayna kodlar için atık kodları sayfamıza ve bölüm rehberlerimize bakabilirsiniz.
Ayna kodlu atıkta karar nasıl verilir?
Ayna kodlu bir atığın tehlikeli olup olmadığı, yönetmeliğin eklerinde tanımlanan tehlikeli özelliklere (HP1–HP15: patlayıcı, yanıcı, tahriş edici, toksik, ekotoksik vb.) ve bu özelliklere ait sınır değerlere göre belirlenir. Pratikte izlenen yol şöyledir:
- Süreci ve girdileri inceleyin: Atığın hangi prosesten çıktığını ve hangi hammaddelerin, kimyasalların temas ettiğini listeleyin. Hammaddelerin güvenlik bilgi formları (GBF) burada en önemli kaynaktır.
- Tehlikeli bileşen olasılığını değerlendirin: Atıkta çözücü, ağır metal, yağ ya da tehlike sınıflandırması olan başka bir madde bulunma ihtimali var mı?
- Gerekiyorsa analiz yaptırın: Bileşim bilinmiyorsa veya sınır değere yakınsa, Bakanlıktan yeterlik belgeli bir laboratuvarda analiz yaptırılır. Sonuç, kod seçiminin dayanağı olur ve dosyada saklanır.
- Kodu belirleyin ve kayda alın: Seçilen kod, geçici depolama etiketine, taşıma kaydına ve yıllık beyana aynı şekilde yansıtılır.
Kodun belirlenmesi atık üreticisinin sorumluluğundadır. Taşıyıcı ve tesis bu konuda yardımcı olabilir, ancak son karar ve dayanağı üreticinin dosyasında bulunmalıdır.
Analiz yapılmazsa ne olur?
İçeriği bilinmeyen ve analizle tehlikesiz olduğu gösterilemeyen bir ayna kodlu atığı tehlikesiz kodla göndermek risklidir. Denetimde dayanağı sorulabilir ve kabul eden tesis farklı bir sınıflandırma yapabilir. Bu nedenle pratikte, analiz yapılmamış ayna kodlu atıklar çoğu zaman tehlikeli kodla yönetilir. Atık düzenli ve büyük miktarda çıkıyorsa, bir kez yapılacak analiz uzun vadede maliyet avantajı sağlayabilir; tehlikesiz atığın taşıma ve bertaraf bedeli genellikle daha düşüktür.
Sık yapılan hatalar
- Karıştırmak: Tehlikesiz bir atığa az miktarda tehlikeli atık karıştığında, bütün karışım tehlikeli hale gelebilir. Ayna kodlu atıkları kaynağında ayrı toplayın.
- Eski analize güvenmek: Proses, hammadde ya da kimyasal değiştiyse eski analiz sonucu artık atığı temsil etmeyebilir.
- Kodu her yerde aynı yazmamak: Etiket, MoTAT kaydı ve yıllık beyandaki kodun birbiriyle uyumlu olması gerekir. Beyan için atık beyanı rehberimize bakabilirsiniz.
Sektörlere göre ayna kod örnekleri
Ayna kodlar bazı sektörlerde daha sık karşımıza çıkar: tekstil arıtma çamurları, döküm kumları ve maçalar, boya atıkları, metal işleme çamurları. Sektörünüze özel açıklamalar için tekstil ve boyahane, döküm, boya, vernik ve matbaa ve metal işleme sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kontamine bezlerimiz her zaman tehlikeli atık mı?
Hayır. Emiciler, filtreler ve bezler bir ayna koddur: tehlikeli madde ile kirlenmişse 15 02 02*, kirlenmemişse 15 02 03 olarak sınıflandırılır. Yağ, solvent veya boya ile kirlenmiş bezler genellikle tehlikeli koda girer.
Tehlikesiz kodla gönderdiğimiz atığı tesis tehlikeli olarak kabul edebilir mi?
Evet. Tesis kabul sırasında atığı kontrol eder ve gerekirse analiz isteyebilir. Kod ve dayanağı baştan net olursa sevkiyatta sorun yaşanmaz.
Taşıyıcı olarak kodu siz belirleyebilir misiniz?
Kodun belirlenmesi atık üreticisinin sorumluluğundadır. Biz süreci bilen taşıyıcı olarak sorularınızı yanıtlar, gerektiğinde çevre danışmanınızla birlikte çalışırız.
Tehlikeli atığın tanımı ve sık görülen örnekleri için tehlikeli atık nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat ve uygulama değişebileceği için işleminizden önce güncel metni ve il müdürlüğünüzün görüşünü kontrol edin.
Ayna kodlu atıklarınızın taşınması için teklif formu üzerinden bize ulaşabilir, 0212 323 24 35 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.