Tehlikeli Atık Nedir? Örnekleri ve Nasıl Anlaşılır
Tehlikeli atığın tanımı, işletmelerde en sık görülen tehlikeli atıklar ve kodları, tehlikesiz atıktan farkı ve atığınızın tehlikeli olup olmadığını nasıl anlarsınız.
Tehlikeli atık, insan sağlığına veya çevreye zarar verebilecek özellikler taşıyan atıktır. Üretim yapan her işletmede, küçük miktarda da olsa, tehlikeli atık oluşur: boya ve kimyasal bidonları, yağlı bezler, atık yağlar, floresan lambalar bunların en bilinenleridir. Bu yazıda tehlikeli atığı nasıl tanıyacağınızı, sık görülen örnekleri ve tehlikesiz atıktan farkını özetledik.
Tehlikeli atığın tanımı
Türkiye'de atıkların yönetimi 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmeliğe göre bir atığın tehlikeli olup olmadığı iki şeye bakılarak belirlenir:
- Atık listesindeki kodu: Yönetmeliğin ekindeki atık listesinde her atığın altı haneli bir kodu vardır. Kodun yanında yıldız (*) varsa atık tehlikelidir.
- Tehlikeli özellikleri: Atık; patlayıcı, oksitleyici, alevlenebilir, tahriş edici, zararlı, zehirli, kanserojen, korozif (aşındırıcı), enfeksiyon yapıcı veya ekotoksik (çevreye zehirli) gibi tehlikeli özelliklerden birini ya da birkaçını taşıyorsa tehlikelidir.
Sık karşılaşılan tehlikeli atık örnekleri
| Atık | Kod | Nerede çıkar? |
|---|---|---|
| Kimyasal, boya, yağ kalıntılı bidon, varil ve IBC | 15 01 10* | Hemen her üretim tesisi |
| Yağlı/kimyasallı bez, eldiven, emici ve filtreler | 15 02 02* | Bakım, temizlik, boyahane |
| Atık motor, şanzıman ve yağlama yağları | 13 02 05* | Makine bakımı, araç filoları |
| Atık boya ve vernikler | 08 01 11* | Boyahane, mobilya, metal |
| Bor yağı (emülsiyon) atıkları | 12 01 09* | Talaşlı imalat, CNC |
| Solvent ve tiner atıkları | 14 06 03* | Boya, matbaa, temizlik |
| Atık yağ filtreleri | 16 01 07* | Araç ve iş makinesi bakımı |
| Kurşunlu aküler | 16 06 01* | Forklift, jeneratör, araçlar |
| Floresan lambalar | 20 01 21* | Ofis ve fabrika aydınlatması |
| Laboratuvar kimyasalları | 16 05 06* | Kalite kontrol, Ar-Ge |
| Boş sprey kutuları | 15 01 11* | Bakım, boyama |
Tüm bölümler ve kodlar için tehlikeli atık kodları sayfamıza, sektörünüze göre örnekler için rehber sayfamızdaki sektör listesine bakabilirsiniz.
Atığınızın tehlikeli olup olmadığı nasıl anlaşılır?
- Kodu bulun: Atığın hangi proses veya faaliyetten çıktığına göre atık listesindeki kodunu belirleyin. Kodda yıldız varsa atık tehlikelidir.
- Ayna kodlara dikkat edin: Bazı atıkların hem yıldızlı hem yıldızsız kodu vardır; hangisinin geçerli olduğunu atığın içeriği belirler. Ayrıntılar ayna kod rehberimizde.
- Güvenlik bilgi formuna bakın: Kullandığınız kimyasalın güvenlik bilgi formundaki (GBF) tehlike işaretleri, kalıntısının ve ambalajının da tehlikeli atık olabileceğini gösterir.
- Bulaşmayı unutmayın: Tehlikesiz bir malzeme (bez, ambalaj, toprak) tehlikeli maddeyle kirlendiğinde genellikle tehlikeli atık olur.
Tehlikeli ve tehlikesiz atık arasındaki fark
Tehlikesiz atıklar (temiz karton, plastik, metal hurda gibi) çoğunlukla geri kazanıma gider ve taşıma kuralları daha basittir. Tehlikeli atıklar ise ayrı toplanır, etiketlenir, en fazla 6 ay geçici depolanır ve yalnızca lisanslı araçlarla, lisanslı tesislere taşınır. İki türü karıştırmak tehlikesiz atığı da tehlikeli hale getirir ve maliyeti artırır. Tehlikesiz atıklar için tehlikesiz atık taşıma sayfamıza bakabilirsiniz.
Tehlikeli atığınızla ne yapmalısınız?
- Ayrı toplayın ve etiketleyin: Her atığı türüne göre ayrı, kapalı ve etiketli kaplarda biriktirin. Süre ve alan şartları için geçici depolama rehberimize bakın.
- Lisanslı taşıyıcıyla gönderin: Tehlikeli atık yalnızca lisanslı araçlarla taşınabilir; her sevkiyat MoTAT üzerinden kayıt altına alınır. Taşıyıcı seçerken nelere bakacağınız kontrol listemizde.
- Yıllık beyanı yapın: Ürettiğiniz atıkları her yıl beyan edin; ayrıntılar atık beyanı rehberimizde.
Sık sorulan sorular
Az miktarda tehlikeli atık için de bu kurallar geçerli mi?
Evet. Miktar ne olursa olsun tehlikeli atık ayrı toplanır ve lisanslı tesise gönderilir. Küçük miktarlar için uygulamayı 50 kg altı tehlikeli atık yazımızda anlattık.
Boş kimyasal bidonu tehlikeli atık mı?
İçinde tehlikeli madde kalıntısı bulunan bidon, varil ve IBC'ler 15 01 10* koduyla tehlikeli atıktır. Tedarikçinin geri aldığı ambalajlar ise atık sayılmaz.
Floresan lambalar tehlikeli atık mı?
Evet. Floresan lambalar cıva içerdiği için 20 01 21* koduyla tehlikeli atıktır; kırmadan, ayrı bir kutuda biriktirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Atığınızın kodunu belirlerken güncel atık listesini kontrol edin; emin olamadığınız durumlarda çevre danışmanınıza veya il müdürlüğüne danışın.
Tehlikeli atıklarınızın taşınması için teklif formu üzerinden bize ulaşabilir, 0212 323 24 35 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.